U osoby bez cukrzycy odcisk często jest „tylko” bolesnym punktem, który przeszkadza w chodzeniu. U osoby z cukrzycą ten sam problem może stać się początkiem dużo poważniejszych powikłań. Nie dlatego, że odcisk jest „inny”, tylko dlatego, że warunki w stopie cukrzycowej sprzyjają temu, by z drobnej zmiany zrobiła się rana, infekcja, a w skrajnym przypadku owrzodzenie.
Poniżej wyjaśniam, co się dzieje pod skórą, dlaczego nie wolno bagatelizować odcisków przy cukrzycy i kiedy podolog (a czasem lekarz) jest konieczny.
Co to właściwie jest odcisk i dlaczego powstaje?
Odcisk to zrogowacenie powstałe od przewlekłego nacisku i tarcia. Skóra broni się, tworząc grubszą warstwę rogową. Jeśli przeciążenie jest punktowe i trwa długo, zrogowacenie robi się twardsze, a czasem tworzy „rdzeń” – wtedy ból bywa jak „kamyk w bucie”.
U diabetyka odcisk zwykle oznacza jedno: w tym miejscu jest nadmierny nacisk (but, deformacja stopy, przeciążenie przodostopia, niewłaściwa wkładka, zmieniony chód). I ten nacisk działa codziennie, krok po kroku.
Dlaczego u diabetyka odcisk bywa groźny?
1) Neuropatia: możesz nie czuć bólu, który normalnie ostrzega
W cukrzycy często dochodzi do uszkodzenia nerwów (neuropatii). To oznacza, że:
odcisk może narastać, bo nie boli albo boli mniej,
możesz nie zauważyć otarcia, pęcherza czy ranki pod odciskiem,
stopa jest bardziej narażona na mikrourazy, które „idą dalej”, bo nie ma sygnału alarmowego.
W praktyce gabinetowej najgroźniejsze są sytuacje, gdy pacjent mówi: „Nic nie czuję, tylko skóra taka twarda” – a pod spodem zaczyna się stan zapalny lub rana.
2) Słabsze krążenie: gorsze gojenie i większe ryzyko infekcji
U części osób z cukrzycą występują zaburzenia krążenia w kończynach dolnych. To oznacza:
wolniejsze gojenie nawet drobnych pęknięć,
większe ryzyko, że niewielka ranka zamieni się w ranę przewlekłą,
trudniejszą walkę organizmu z infekcją.
3) Odcisk może „kryć” ranę pod spodem
To bardzo ważny mechanizm: gruba warstwa zrogowacenia działa jak twardy korek. Pod spodem może powstać:
pęknięcie,
nadżerka,
stan zapalny,
a nawet małe owrzodzenie, którego nie widać na pierwszy rzut oka.
Czasem po bezpiecznym opracowaniu w gabinecie okazuje się, że pod „zwykłym odciskiem” była już uszkodzona skóra.
4) Ryzyko „krwawego odcisku” i zmian przedowrzodzeniowych
Przy dużym nacisku dochodzi do mikrourazów naczynek. Odcisk może mieć ciemniejsze plamki, być „podkrwawiony”. To sygnał, że przeciążenie jest tak duże, iż tkanki zaczynają się uszkadzać. U diabetyka to już czerwone światło.
5) Samodzielne „wycinanie” odcisku to prosta droga do rany
To jeden z najczęstszych scenariuszy powikłań:
ktoś wycina odcisk żyletką/nożykiem,
robi się mała ranka,
ranka się zakaża lub nie goi,
pojawia się stan zapalny i problem rośnie.
Przy cukrzycy to szczególnie ryzykowne, bo nawet mała rana może szybko się rozwinąć, a pacjent może jej nie zauważyć na czas.
6) Odcisk to sygnał, że coś jest nie tak z obciążeniem
Nawet jeśli usuniesz odcisk, ale nie usuniesz przyczyny (ucisk buta, deformacja, zła wkładka), odcisk wróci. A powtarzalny nacisk = powtarzalne ryzyko. Dlatego w stopie cukrzycowej zawsze myślimy: odciążenie, a nie tylko „zdjęcie zrogowacenia”.
Czego nie robić, jeśli masz cukrzycę i odcisk?
Nie wycinaj odcisku samodzielnie (żyletka, nożyk, cążki).
Nie stosuj chemicznych plastrów i płynów „na odciski” (mogą zrobić oparzenie/ranę).
Nie szoruj agresywnie tarką „do zera”.
Nie chodź dalej w butach, które wywołały problem („rozchodzą się” rzadko, a stopa cierpi codziennie).
Co robić bezpiecznie od razu (w domu)
To nie jest „leczenie odcisku”, tylko bezpieczne działania do czasu wizyty i redukcji ryzyka:
Odciąż miejsce
zmień obuwie na szersze, miękkie, bez ucisku,
jeśli masz wkładki – sprawdź, czy nie podbijają punktowo bolesnego miejsca,
nie zaklejaj na płasko cienkim plastrem (to nie odciąża).
Codziennie oglądaj skórę
sprawdzaj, czy nie ma pęknięcia, zaczerwienienia, sączenia,
jeśli nie widzisz spodu stopy – użyj lusterka.
Dbaj o suchość i higienę
umyj, osusz, szczególnie między palcami,
krem natłuszczający stosuj na podeszwę/pięty, ale ostrożnie między palcami.
Jeśli jest ból lub podejrzenie rany – nie czekaj
szybko umów konsultację.
Kiedy podolog jest obowiązkowy?
W praktyce przy cukrzycy odciski warto traktować jako wskazanie do konsultacji, a obowiązkowo w szczególności, gdy:
odcisk jest bolesny jak „kamyk” lub szybko narasta,
jest na przodostopiu, pod palcami, na pięcie – w miejscach dużego nacisku,
widzisz ciemne punkty/podkrwawienie,
masz neuropatię (gorsze czucie),
masz słabsze krążenie, zimne stopy, problemy z gojeniem,
odcisk nawraca mimo „ścierania”,
jest jakiekolwiek pęknięcie skóry lub podejrzenie rany pod spodem.
Podolog bezpiecznie opracuje zmianę, oceni, czy pod odciskiem nie ma uszkodzenia skóry, i co najważniejsze – pomoże dobrać odciążenie (wkładka, odciążenia miejscowe, korekta obuwia), bo bez tego problem wraca.
Kiedy potrzebny jest lekarz (pilnie)?
Pilna konsultacja lekarska, jeśli:
pojawia się zaczerwienienie, obrzęk, ocieplenie skóry,
jest sączenie, ropa, nieprzyjemny zapach,
narasta ból (albo przeciwnie: nagle przestajesz czuć w stopie),
masz gorączkę,
odcisk lub okolica szybko się powiększa albo zmienia kolor na siny/czarny,
masz już historię owrzodzeń stopy.
FAQ
Czy każdy odcisk u diabetyka jest groźny?
Nie każdy kończy się powikłaniem, ale każdy jest sygnałem przeciążenia i potencjalnego ryzyka. W stopie cukrzycowej lepiej działać wcześniej niż „czekać aż zaboli”.
Dlaczego odcisk czasem nie boli, a jest niebezpieczny?
Bo w neuropatii czucie bólu jest osłabione. Brak bólu nie oznacza braku problemu.
Czy mogę użyć plastra na odciski z apteki?
Przy cukrzycy – lepiej nie. Wiele plastrów ma substancje, które mogą uszkodzić skórę i zrobić ranę.
Czy mogę zetrzeć odcisk tarką?
Delikatna pielęgnacja skóry jest OK, ale agresywne ścieranie „do gładkiego” może podrażnić skórę i zwiększyć ryzyko pęknięć. Jeśli odcisk jest gruby lub bolesny – lepiej opracować go w gabinecie.
Co jest najważniejsze, żeby odcisk nie wracał?
Odciążenie i usunięcie przyczyny: dobre obuwie, wkładki, korekta punktów nacisku. Samo usunięcie zrogowacenia bez zmiany obciążenia to zwykle tylko chwilowa poprawa.
